Slaapzak uitzoeken

Gebruik

Wat en wanneer ga je de slaapzak gebruiken? In de zomer in de caravan? Of juist in de winter in een tent. Vervoer je de slaapzak in de auto, op de fiets of op je rug?

Dit alles heeft invloed op je keuze voor het soort slaapzak en de afweging van volume en gewicht tegen de isolatiewaarde van je slaapzak. Warmere slaapzakken zijn duurder dan modellen die minder isoleren. Gewicht kun je besparen door te kiezen voor een slaapzak met minder vulling, al is dan de isolatiewaarde ook lager. Volume en gewicht bespaar je door te kiezen voor een donzen slaapzak in mummiemodel.

Zoals bij alle buitensportproducten gaan de prijzen omgekeerd aan het gewicht en volume omhoog. En wil je een warme slaapzak, dan gaat de prijs nog eens extra omhoog.

Een slaapzak heeft niet als taak je lichaam op te warmen, maar om je lichaamswarmte zo goed mogelijk vast te houden.

Model

Deken

Een dekenmodel-slaapzak heeft een rechthoekige vorm met meestal aan één zijde en de onderkant een lange rits, zodat je zij- en onderkant kunt losritsen, met als resultaat een vierkante deken.

Dekenmodel-slaapzakken hebben doorgaans geen capuchon.

Dit model slaapzak heeft veel loze ruimte bij de voeten en benen en rond de hals. Dat betekent veel onnodig volume en gewicht om mee te nemen en een hoop lucht in de slaapzak die je moet verwarmen. Daarnaast is de bovenkant een groot tochtgat.

Door de eenvoudigere constructie zijn deze slaapzakken een stuk voordeliger dan de mummies

Je hebt wel lekker de ruimte in je slaapzak en ze zijn betaalbaar. Een prima keuze als je niet in koelere omstandigheden terechtkomt en de slaapzak niet mee hoeft te slepen.

Mummy

Een mummyslaapzak is gevormd naar de contouren van je lichaam. Waar ze ervan uitgaan dat je plat op je rug slaapt.

Mummy’s hebben vaak een capuchon.

Quilt

Een quilt slaapzak is een deken slaapzak in mummiemodel. Deze deken gaat om het matje heen. Ideaal voor zijslapers en woelers

Capuchons

Een capuchon aan je slaapzak maakt je slaapzak extra warm. Via een hoofd dat buiten de slaapzak steekt, verlies je een hoop warmte. Sommige slapers ervaren een capuchon als claustrofobisch. Mocht je veel draaien in je slaapzak, dan kun je nog wel eens de weg kwijtraken. Als je de slaapzak alleen bij hogere temperaturen gebruikt, dan is een overweging om een slaapzak zonder capuchon te kiezen. Het scheelt ook nog eens wat gewicht. Als het een keer wat kouder is, zet je een muts op. Of je slaapt in je jas met capuchon. Het aanbod van topless mummy’s is alleen niet zo groot. Daarnaast houdt een capuchon mooi je kussen op zijn plek.

Temperatuur

Hoe dikker, hoe warmer

De werking van een slaapzak is vrij simpel: de vulling bestaat voor een groot deel uit lucht en stilstaande lucht isoleert uitstekend. De werking is niet anders dan van de isolatie van de spouwmuur van huizen of glaswol. Voor de dikte van een slaapzak wordt vaak de Engelse term loft gebruikt. Hoe dikker een slaapzak, hoe warmer. Welk materiaal voor die dikte of loft zorgt, doet er weinig toe; een slaapzak met een vulling van 5 centimeter dons is niet zo warm als een even dikke slaapzak gevuld met synthetisch materiaal of wol.

Er zijn wat vuistregels hoeveel loft je moet hebben voor een bepaalde buitentemperatuur. Alleen spelen naast de loft nog andere factoren een rol, zoals de constructie en de afwerking van de ritsen met tochtstrips. Je ziet de loft dan ook zelden staan bij de eigenschappen van een slaapzak.

Genormeerde temperaturen

Een van de belangrijkste eigenschappen waar je naar moet kijken bij de aanschaf van een slaapzak is de isolatiewaarde, oftewel de (laagste) temperatuur waarvoor de slaapzak geschikt is.

Net als bij de slaapmatten is er ook voor slaapzakken een norm waarmee slaapzakken getest kunnen worden. Slaapzakken die volgens deze norm getest zijn, kun je onderling vergelijken. De oude norm is EN 13537, waarvoor de nieuwe norm ISO 23537-1:2022 in de plaats is gekomen. Deze norm is alleen geldig voor slaapzakken voor recreatief gebruik bij normale temperaturen tot -25 graden Celsius Comfort. Slaapzakken die getest zijn onder deze normen, vaak aangeduid met EN/ISO, kun je onderling goed vergelijken.

Bij slaapzakken getest volgens de EN/ISO-norm zie je verschillende temperaturen staan:

De belangrijkste is de comforttemperatuur (comfort). Dit is de ondergrens waar een standaardvrouw comfortabel kan slapen.

De limiettemperatuur (lower limit) is de ondergrens waar een standaardman net niet wakker wordt van de kou als deze zich oprolt (foetushouding).

De extreemtemperatuur (extreem limit) is de ondergrens waar een standaardvrouw na 6 uur niet overleden is, maar eventueel wel wat bevroren ledematen heeft….

Officieel heeft de norm nog een vierde temperatuur: de upper limit. Daarboven is de slaapzak te warm en gaat een man bovenmatig zweten.

De temperatuurclassificatie van je slaapzak gaat ervan uit dat je een laag lange kleren aan hebt. Houd daar rekening mee als je alleen dun ondergoed of minder aan hebt. Bovendien vindt de meting plaats op een slaapmat met een R-waarde van 5,38 of hoger. Dit is wezenlijk, aangezien de vulling van de slaapzak onder je samendrukt en veel minder goed isoleert. Als de R-waarde van de slaapmat lager is, slaap je kouder en voelt je slaapzak minder warm aan als de temperatuur daalt.

Bedenk dat de slaapzak getest wordt onder gestandaardiseerde laboratoriumomstandigheden. Dit maakt ze onderling goed vergelijkbaar. Maar de daadwerkelijke geschiktheid van een slaapzak voor een bepaalde temperatuur hangt ook sterk af van de omstandigheden tijdens het gebruik.

Iedereen beleeft de temperatuur anders. Doorgaans hebben vrouwen en dunne mensen een warmere slaapzak nodig dan mannen en mensen met meer lichaamsmassa. Het is geen goed idee een slaapzak uit te zoeken op de lower limit.

De temperatuur of beter gezegd de kou vanaf de grond wordt voor een groot deel door je slaapmatje bepaald. Tenslotte druk je onder je de vulling plat en verliest deze voor een groot deel zijn isolatiewaarde

Als je slaapzak minder warm aanvoelt dan volgens de specificaties zou moeten, dan is de slaapmat vaak een oorzaak. Veel lichtgewicht kampeerders kiezen voor een slaapmat met een relatief lage R-waarde. Hier bespaar je op om gewicht, volume en kosten te besparen. En slaapmat met een isolatiewaarde van 5 is behoorlijk. Ze zijn zwaarder, hebben een grotere pakmaat en zijn duurder dan de varianten met een lagere R-waarde.

Als worden de verschillen in gewicht en pakmaat door moderne technieken wel kleiner. Zo is de Therm-a-Rest NeoAir XTherm (R-waarde 6,9) kleine 100 gram zwaarder dan de XLite (R-waarde 4,2) en 200 gram meer dan de UberLite (R-waarde 2,3). Al is de Uberlite met een pakmaat van 15 x 9 centimeter wel veel compacter dan de andere twee (23 x 10 centimeter)

Fahrenheit versus Celsius

De Amerikaanse merken geven de temperatuur meestal aan, bijvoorbeeld in de naam, in graden Fahrenheit. Omrekenen van Fahrenheit naar Celsius lukt de meeste mensen niet uit het hoofd, omdat er een onhandige breuk in zit. Hieronder een tabel, zodat je een aantal richttemperaturen hebt. Voor een 3-seizoenen slaapzak, tot aan de vorst, kun je kijken naar slaapzakken rond de 30°F. Een zomerslaapzak kan richting de 40-50°F gaan.

Fahrenheit	Celsius
0	-18
5	-15
10	-12
15	-9
20	-7
25	-4
30	-1
35	2
40	4
45	7
50	10

Een slaapzak die onvoldoende isoleert, kan levensbedreigend zijn. Een te warme slaapzak daarentegen is minder schadelijk. Die kun je om te beginnen openritsen. Maar het is wel zonde om veel geld uit te geven voor een zware, dikke slaapzak die tot -20 gaat, terwijl je alleen in de zomer in Zuid-Frankrijk gaat kamperen.

Bij het kiezen van een slaapzak zet je de comforttemperatuur, als je een koukleum bent, of de lower limit, als je het snel warm hebt, af tegen de gemiddelde nachttemperaturen die je gaat verwachten.

Koude nachten

Het is onmogelijk om een slaapzak te kopen die je het hele jaar door onder alle omstandigheden kunt gebruiken. Kampeer je het hele jaar door, dan is de aanschaf van meerdere slaapzakken een voor de hand liggende oplossing. Kampeer je vooral in de zomer, dan zijn er oplossingen te bedenken om eens een koudere nacht in een zomerslaapzak door te komen.

Je kunt de gebruikstemperatuur van een slaapzak een paar graden oprekken:

• Door een lakenzak te gebruiken. Eigenlijk is het gebruik van een lakenzak sowieso een goed idee; die kun je namelijk eenvoudig wassen.
• Een muts te dragen, ook in een mummy. Je hoofd steekt uit en je koelt daar het meeste af.
• Mocht je onverwacht een koude nacht hebben, twijfel dan niet, maar doe een laag van je gewone kleren en jas aan.
• Een warmer of extra matje te gebruiken. Je kunt ook je kleding onder je matje leggen. Dat helpt vaak meer dan hem aandoen.
• In de winter kun je een laag thermisch ondergoed aandoen.

Slaapzakken isoleren dankzij de lucht die de vulling vasthoudt. Dat gaat goed met het deel dat boven je ligt. Het deel van de slaapzak dat onder je ligt, wordt samengeperst en isoleert daardoor veel minder. Bij een slaapzak met synthetische vulling uit holle vezels kan het nog meevallen; dons verliest voor een groot deel zijn isolatiewaarde. Veel van de kou komt van onderen.

Vulling

Dons

Dons heeft een unieke verhouding tussen gecomprimeerd volume en isolatiewaarde.

Hiervoor betaal je wel een prijs, letterlijk: dons is een kostbaar product en de slaapzakken zijn navenant prijzig.

Nadeel van dons is de gevoeligheid voor vocht. Dons op zich kan prima tegen water; eenden en ganzen drijven tenslotte een groot deel van hun leven op het water. Echter, als het echt nat wordt, gaan de veertjes aan elkaar plakken en verliest het zijn volume en daarmee isolatiewaarde. Mocht je veel met vocht te maken krijgen, en denk dan ook aan condens in je tent en ander vocht, kies dan voor een slaapzak met geïmpregneerd dons en/of een waterdichte buitentijk. Als dons eenmaal nat is, droogt het slecht en heb je flink schudden en kloppen nodig om het volume weer terug te krijgen.

Donskwaliteit

Je hebt dons in soorten en maten. De isolatie van dons wordt niet bepaald door het dons, maar door de lucht tussen de veren. Dons bestaat uit een mengsel van pluizige donsveertjes en stugge gewone veren.

De kwaliteit van dons wordt uitgedrukt in de vulkracht of fill power van dons. De eenheid hiervan is cuin. Hoe hoger de waarde, hoe meer volume een bepaalde hoeveelheid dons inneemt en dus hoe hoger de isolatie. Een waarde van onder de 400 CUIN is matige kwaliteit, vanaf 600
CUIN is goed en 800 CUIN en meer is topkwaliteit. Let op bij het vergelijken van slaapzaken: de Amerikaanse meetmethode wijkt af van de Europese.

CUIN staat voor Cubic Inches per ounce. Oftewel, wat is de verhouding tussen het gewicht en het volume. Dons van 900 CUIN heeft circa 35% meer volume dan dezelfde hoeveelheid dons in grammen met 600 CUIN. Een slaapzak met hetzelfde vulgewicht is dus 35% dikker of 35% lichter bij dezelfde dikte¹.

Voor de vulling van slaapzakken wordt eenden- of ganzendons gebruikt. De eigenschappen van beide donssoorten zijn gelijk. Echter, omdat ganzen grotere vogels zijn, zijn de donsveren afkomstig van ganzen ook groter en hebben ze meer volume. De vulkracht van ganzenveren is dan ook doorgaans groter.

Kamerstructuur

Om het dons gelijk verdeeld te houden in de slaapzak, worden er tussen de binnen- en buitentijk kamers gemaakt.

De manier waarop dit gedaan wordt, heeft invloed op de isolatie en het gewicht. Op de site van Cumulus vind je meer uitleg over verschillende fabricagetechnieken.

Vulgewicht / fill weight

Bij slaapzakken zie je vaak ook het vulgewicht staan. Dat is de hoeveelheid dons of synthetisch materiaal, in grammen, die in de vulling zit. Slaapzakken met een hoger vulgewicht zijn dikker en dus warmer. In het verleden werd het vulgewicht in de naam van de slaapzakken gebruikt voor de marketing. Alleen zegt dat niet zoveel; de dikte van de slaapzak is ook afhankelijk van het model. Een ruime slaapzak zal meer vulling nodig hebben om dezelfde dikte te halen. Je ziet bij de meeste slaapzakken dan ook de (limiet)temperatuur in de naam staan.

Synthetisch

Grootste nadeel van een synthetische vulling vergeleken met dons is doorgaans het volume en gewicht. Hoewel er vullingen gemaakt worden die in de buurt komen van dons, is het ze nog niet gelukt om de unieke eigenschappen te evenaren. Een synthetische vulling is wel goedkoper dan dons en behoudt zijn isolatie als het nat is beter.

Verdeling vulling

Vulling, zeker van dons, is een kostbaar onderdeel van de slaapzak. Daarom wordt bij slaapzakken de vulling niet altijd gelijk verdeeld. Ervan uitgaande dat je op de rug slaapt en daar toch de vulling platdrukt, wordt er op de rug minder vulling gebruikt dan op je buik.

Echter, ben je een buik-, zijslaper of een woeler, dan heb je een koude rug. Sommige merken hebben modellen met meer dons op de rug. Bij de op bestelling gemaakte slaapzakken van Cumulus kun je ook de verdeling aanpassen.

Buiten- en binnenzijde (tijk)

De vulling wordt bij elkaar gehouden door de buiten- en binnentijk.

Deze kunnen van verschillende materialen gemaakt worden: katoen, nylon,
polyester of zijde. Slaapzakfabrikanten hebben vaak de meest fantasievolle namen voor de gebruikte materialen, waardoor het soms lastig te bepalen is wat je precies hebt. Maar meestal zal het om nylon gaan.

Katoen is aangenaam op de huid, ademt goed en kan goed tegen vocht. Nadeel is dat het relatief zwaar is. Daarom wordt het niet zoveel gebruikt voor slaapzakken. Een enkeling heeft de binnentijk van katoen. Hiervoor in de plaats gebruiken ze nylon, soms polyester, dat ze de eigenschappen van katoen proberen te geven.

Vind je de binnentijk niet prettig? Dan kun je dit oplossen met een katoenen of zijden lakenzak. Bijkomend voordeel is dat je deze eenvoudig kunt luchten en wassen. Wat de levensduur en hygiëne van je slaapzak weer te goed komt.

Ritsen

De ritsen in de slaapzak isoleren nauwelijks. Daarom is het van belang dat er een tochtslurf langs de rits loopt.

Het is prettig als de rits aan beide uiteinden open kan. Zo kun je je het voeteind wat openzetten en een been naar buiten steken als het wat warmer is.

Lengte

Een te grote slaapzak is zonde van het extra gewicht dat je meesleept en de loze ruimte in de slaapzak die je moet opwarmen. Maar je slaapt verder wel prima.

Een te korte slaapzak is nog vervelender. Of de slaapzak staat strak gespannen of je hoofd en schouders steken uit. Zonde van je dure aanschaf.

De betere buitensportwinkel geeft bij de slaapzak aan voor welke lichaamslengte. Reken erop dat een slaapzak zeker 15-30 centimeter langer moet zijn dan je lichaamslengte.

Breedte & Ruimte

Ook in de breedte moet de slaapzak lekker zitten. Een smallere slaapzak betekent minder ruimte om warm te houden, maar kan ook aardig claustrofobisch overkomen. In een strakke slaapzak met je handen bij je schouders komen kan nog een hele anatomische uitdaging zijn. En laten daar net de rits en de trekkoorden voor de kraag zitten.

Kijk ook of je voeten een beetje passen. Sommige slaapzakken hebben een ruimer voeteinde. Anderen lopen recht door naar beneden.

Er zijn slaapzaken speciaal gemaakt voor dames.

Of een slaapzak bij je past, ervaar je eigenlijk alleen door deze te passen.

Bekijk de complete koopgids.

1. Sterk versimpelde benadering ↩︎